Chủ nhật, ngày 07/03/2021

Đái tháo đường - Gánh nặng kinh tế, xã hội


25.08.2012   373 lượt xem

Từ những năm 90 của thế kỷ 20, các chuyên gia y tế đã dự báo “thế kỷ 21 là thế kỷ của các bệnh rối loạn chuyển hóa”. Dự báo này đã trở thành sự thật, bởi theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới, số người mắc bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) trên toàn thế giới sẽ tăng từ 150 triệu người vào năm 2000, lên 366 triệu người năm 2011.

Đái tháo đường: Gánh nặng kinh tế, xã hội

Đáng chú ý là tốc độ gia tăng tỷ lệ mắc bệnh ở các nước đang phát triển 170%. Tại Việt Nam, qua các điều tra dịch tễ, tỷ lệ mắc ĐTĐ trên toàn quốc đã tăng từ mức 2,7% vào năm 2002 lên 5,7% năm 2008. Ở các thành phố lớn và các khu công nghiệp tỷ lệ bệnh dao động từ 10%-12%.

Gánh nặng bệnh tật và tử vong

ĐTĐ gắn liền với các biến chứng nguy hiểm và là nguyên nhân hàng đầu gây nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận giai đoạn cuối, mù lòa…

Các biến chứng này cùng với các stress về tâm lý không chỉ làm chất lượng cuộc sống của người bệnh giảm đi mà còn làm hao tổn cả tuổi thọ. Do đó, ĐTĐ được gọi là “kẻ giết người thầm lặng”. Nếu một người ở lứa tuổi trung niên được chẩn đoán ĐTĐ typ 2 sẽ mất đi trung bình 10 năm sống. Người bệnh ĐTĐ typ 2 có bệnh lý mạch vành cao gấp 2-3 lần so với người không bị ĐTĐ. Do tiến triển của bệnh ĐTĐ thường thầm lặng, nên ngay tại thời điểm chẩn đoán lâm sàng, người bệnh ĐTĐ typ 2 phần lớn đã có biến chứng, trong đó các bệnh lý về võng mạc; biến chứng tim mạch; bệnh thần kinh ngoại vi… chiếm tỉ lệ cao.

Bệnh nhân ĐTĐ không chỉ mắc một biến chứng mà có thể mắc rất nhiều biến chứng khác nhau, như cùng một lúc có thể có: biến chứng tim mạch, biến chứng mạch máu não, tổn thương bàn chân, tổn thương thận… do đó để điều trị bệnh là rất phức tạp, gây tốn kém và tỉ lệ tử vong cao.

    

Gánh nặng chi phí xã hội

Chi phí cho bệnh ĐTĐ

 Theo quan niệm hiện nay, chi phí cho điều trị bệnh ĐTĐ là một chi phí phức tạp, tổng hợp của nhiều yếu tố. ĐTĐ do vậy, không chỉ chiếm được mối quan tâm của các chuyên gia y tế mà còn thu hút sự chú ý của các nhà quản lý xã hội. Đặc biệt với ĐTĐ typ 2, vì sự phát triển của bệnh luôn gắn với sự gia tăng tỷ lệ các biến chứng mạn tính gây hao tổn không nhỏ đến sức người, sức của, ảnh hưởng đến tình hình phát triển kinh tế, xã hội của mọi quốc gia. Chi phí cho quản lý sức khỏe của người mắc bệnh ĐTĐ gấp 2-4 lần người không bị ĐTĐ.

Chi phí này bao gồm cả thuốc, trang thiết bị, xét nghiệm cận lâm sàng, chi phí thường xuyên đi khám bệnh v.v… Mức độ chi phí này còn phụ thuộc vào thời gian mắc bệnh, vào tình trạng biến chứng của bệnh. Đa số chi phí cho điều trị của người ĐTĐ gắn liền với giải quyết biến chứng của bệnh, đặc biệt là những người phải nằm viện. Thường chi phí điều trị các biến chứng chiếm tới 2/3 tổng chi phí điều trị.

Đó là chưa kể tới người bệnh ĐTĐ bị mất khả năng lao động, làm giảm hiệu quả kinh tế cho xã hội và cho từng gia đình. Nếu tính theo giới và tuổi thì tỉ lệ mất sức lao động ở nam giới bị ĐTĐ trên 40 tuổi tăng gấp 3 lần, ở bệnh nhân nữ trên 50 tuổi tăng gấp 2 lần so với các đối tượng cùng độ tuổi không mắc ĐTĐ.

Những nghiên cứu về kinh tế y tế còn cho thấy ngay cả trong thời kỳ tiền lâm sàng - thời kỳ người bệnh chưa được chẩn đoán, chi phí chăm sóc sức khỏe cũng tăng. Vì người có khả năng mắc ĐTĐ thường hay tìm đến các dịch vụ y tế hơn và phải mất chi phí chăm sóc sức khỏe nhiều hơn so với người không có nguy cơ phát triển thành ĐTĐ.

Điều đặc biệt đáng quan tâm là người có khả năng mắc bệnh ĐTĐ cao nhất, tại các nước đang phát triển lại là những người ở độ tuổi có khả năng lao động hiệu quả nhất - lứa tuổi từ 24-64. Đặc điểm này cũng có nghĩa các nước đang phát triển đang phải chịu một gánh nặng kép, vừa phải mất chi phí chữa bệnh, chi phí gián tiếp do bệnh ĐTĐ gây nên; vừa cùng lúc mất nguồn cung cấp sức lao động, cũng như tăng nhu cầu dịch vụ y tế.

Tác động xã hội của ĐTĐ

 Tác động của tử vong và biến chứng sớm do ĐTĐ lên sức sản xuất, chi phí tài chính và xã hội là rất lớn. Vai trò và vị trí của người đàn ông với tư cách là người lao động chính trong gia đình và của người phụ nữ với tư cách là người quản lý, chăm sóc gia đình bị ảnh hưởng nghiêm trọng do bệnh ĐTĐ và các biến chứng của bệnh. Về thực chất điều này đồng nghĩa với việc gia tăng sự căng thẳng về tài chính, thể chất và tâm lý trong gia đình người bệnh.

 Tác động cá nhân của ĐTĐ

 Đối với cá nhân khi được chẩn đoán ĐTĐ, người bệnh thường có chấn thương lớn về tâm lý. Họ sẽ buộc phải có những thay đổi về quan niệm và lối sống, bao gồm việc hoạch định và sắp xếp thời gian ăn uống, thường xuyên tự kiểm tra đường máu, tiêm insulin hoặc uống thuốc; điều chỉnh và thận trọng đối với hoạt động thể lực, để phòng chống các biến chứng trước mắt và lâu dài. Người mắc ĐTĐ luôn bị đe dọa bởi các biến chứng cấp và mạn tính. Nguy cơ hạ đường huyết hoặc nhiễm khuẩn thông thường cũng có thể trở nên nguy hiểm đối với tính mạng của họ.

 Gánh nặng chi phí cho người bệnh

 Bệnh ĐTĐ đã thực sự trở thành một gánh nặng cho mỗi gia đình có người mắc bệnh, cho cả hệ thống y tế và cho toàn xã hội, bởi chi phí cho điều trị bệnh ĐTĐ ở Việt Nam trong năm 2007 đã vượt quá 660 triệu đô-la Mỹ (theo điều tra của Quỹ International Insulin Foundation).

 Chi phí trực tiếp

 Là gánh nặng kinh tế mà người bệnh và gia đình họ phải chi trả cho việc khám chữa bệnh, cho các chi phí khác ngoài thuốc (như chi phí giao thông, tiền trọ, tiền phục vụ…). Đây là vấn đề rất lớn với người bệnh và gia đình; bởi đây là chi phí bắt buộc, mức độ không nhỏ so với thu nhập. Chi phí trực tiếp còn là khoản tiền mà bảo hiểm y tế phải chi trả cho người bệnh.

 Chi phí gián tiếp

Là những chi phí mà xã hội phải gánh vác cho những người mắc bệnh ĐTĐ. Đó là những sản phẩm lao động bị giảm sút do nghỉ ốm, do tàn phế, do nghỉ hưu sớm hoặc chết sớm do bệnh tật. Chi phí này bao gồm cả những sản phẩm lao động do người phục vụ người bệnh phải nghỉ việc. Chi phí gián tiếp luôn cao hơn chi phí trực tiếp. Những chi phí này một phần do người bệnh trực tiếp chi trả; phần lớn các chi phí này xã hội phải chi trả.

 Chi phí vô hình

 Còn được gọi là gánh nặng tâm lý của người bệnh, gia đình và xã hội đối với bệnh ĐTĐ, bao gồm các stress, sự lo lắng của bản thân người bệnh, thân nhân của họ và cả cộng đồng về tất cả các khía cạnh có liên quan đến bệnh. Như tình trạng bệnh, diễn biến của bệnh, ảnh hưởng của bệnh đến công việc, đến tương lai… Do đó chất lượng sống của người bệnh ĐTĐ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

 Vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để giảm bớt chi phí cho bệnh nhân ĐTĐ? Tuy nhiều chuyên gia đã cảnh báo gánh nặng chi phí này với các quốc gia đang phát triển, nhưng câu hỏi này hiện nay dường như đang rất khó trả lời, bởi tại các quốc gia đang phát triển, nơi mà tỷ lệ ĐTĐ typ 2 đang tăng lên nhanh chóng, nhưng kinh nghiệm về quản lý, dự phòng bệnh lại hầu như không có gì. Đặc biệt là lứa tuổi mắc bệnh ở các quốc gia này thường ở tuổi 30-64, lứa tuổi lao động chính tạo ra của cải vật chất, tinh thần cho cả cộng đồng và cho mỗi gia đình. Do đó chiến lược phòng chống bệnh ĐTĐ để giảm gánh nặng chi phí cho gia đình và xã hội rất cần có sự hợp tác và học hỏi từ các quốc gia trên toàn cầu.

 PGS.TS.Tạ Văn Bình

© 2012 - 2021, Viện Đái Tháo Đường Và Rối Loạn Chuyển Hóa. All rights reversed.